Eski Tas Eski Hamam: Hamam Kültürü Sergisi!  ve Burak Daylan Röportajı

     Bursa Umurbey’de bulunan “Tofaş Anadolu Arabaları Müzesi” içindeki “Tofaş Sanat Galesi”nde (Umurbey Hamamı) “Eski Tas, Eski Hamam” adıyla hamam kültürünü teşhir edecek. Serginin bir kısmı restore edilen Umurbey Hamamı’nda bulunuyor. Y. Mimar ve koleksiyoner A. Naim Arnas’a ait binden fazla eserinde teşhir edildiği serginin tasarımı ve uygulaması Mido A.Ş., Yapıkredi Kültür Sanat ve Trio Tasarım tarafından gerçekleştirildi.

     Sergide yıkanma ve temizlik üzerine kısa bir tarihi geçmiş, hamamlar ve mimarileriyle ilgili bilgiler (bazı Bursa hamam maketleri eşliğinde), hamam eşyaları ve hamam yaşamı/kültürüne ait birbirinden değerli obje ve hikayeler ile Umurbey Hamamı yapısına  giriş yaparak gerçek hamam ortamında mankenler ile yapılmış canlandırmalara tanık olacaksınız. Bir sergiden ziyade bir Hamam müzesi seviyesine ulaşmış dolu dolu bir galeriyle karşılaşacaksınız.

Türkiye’nin otomotiv sanayiindeki geçmişinin en köklü tanıklarından biri olan ve Koç Grubu ile Fiat S.p.A’nın eşit hissedarlığında kurulan Tofaş’ın sosyal sorumluluk anlayışı doğrultusunda halka açtığı Tofaş Bursa Anadolu Arabaları Müzesi, artık yeni bir kültürel açılıma daha evsahipliği yapıyor. Müze sınırları içinde yer alan ve Tofaş önderliğinde Vehbi Koç Vakfı desteğiyle restore edilen Umurbey Hamamı’nda kurulan Tofaş Sanat Galerisi, Koç Holding Şeref Başkanı Rahmi M. Koç ile Tofaş CEO’su Ali Pandır’ın katılımıyla açıldı. Galeriye ev sahipliği yapan Osmanlı döneminden kalma hamamın konseptine uygun olarak düzenlenen ilk sergi ise  “Eski Hamam, Eski Tas” adını taşıyor. Mido A.Ş. ve Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık’ın danışmanlığı ile gün ışığına çıkan Tofaş Sanat Galerisi’ndeki ilk kapsamlı sergi, 7 Mart’a kadar açık kalacak sergi gormus oldugu yogun ilgi ve begeniden oturu 31 Mayis'a kadar ziyaretcilere acik olacak.

" Eserlerden geldiği yerin yöresel kültürü, sanatı sosyolojik , etnik yapısı ve ekonomisi ise ayrıca gözlemlenebilmektedir. Koleksiyon baştan beri içgüdüsel ya da tutku ile oluşturulduğu için konu hakkında bilgi verecek en küçük detaylar atlanmamıştır. Örneğin hamama girildiği zaman kadın ve erkeklerin öncelikle yapması gereken kişisel bakımları için kullandıkları küçük araçlar, traş takımları, makyaj malzemeleri, gümüş kaplamalı topuk taşları, çeşitli malzemelerden yapılmış süslü taraklar gibi objeler sabırla toplanarak korunmuştur. İlginç bir koleksiyon da Türkiye’nin temizlik tarihini gösteren sabunlar, organik malzeme olduğundan dolayı koruması çok zor olan, hava ve nemden etkilenerek eriyebilen Osmanlı Dönemi’nden kalma yapıldığı atölyenin Osmanlıca mührünü taşıyan  sabun kalıplarının günümüze kadar korunarak saklanması sergiye olan ilgiyi artırmaktadır."

Sizler icin, bu başarılı serginin tasarımını üstlenen, Trio Tasarım'dan Ece Günay Daylan ve Burak Daylan'la görüştük. Burak Bey'e projenin tasarım aşamalarıyla ilgili detayları ve başarısının sırrını sorduk.

Reset! : İlk olarak, serginin tasarımına başlarken hangi noktadan yola cıktınız?

Burak Daylan:  Öncelikli olarak  'hamam kültürü' bizlere ne kadar bilindik bir şey gibi gelsede, detaylı bir araştırmanın sonunda, bünyesinde birçok farklı ürünü barındırdığını, bu ürünlerin her birinin hikayesinin ve beraberinde taşıdığı kültürün yansımaları olduğunu gördük. Projede beraber çalıştığımız aynı zamanda iş ortağım olan Ece Günay Daylan bu araştırma sürecini inanılmaz bir şekilde yaşayıp, kavramlarıyla beraber bu projenin nasıl şekilleneceğine dair yön çizdi. Koleksiyondaki ürünleri tek tek tanıyıp, neyi nerde ve nasıl sunacağımızı belirlemeye başladık.    

Reset!: Peki o zaman bu serüven nasıl başlıyor,  ilk olarak ziyaretcileri ne karşılayacak?

Burak Daylan:  Aslında ziyaretçileri, daha Umurbey hamamının bulunduğu müze bahçesine gelir gelmez koleksiyondan parçalarla karşılanıyorlar. Büyük ve ağır olan parçaların burada sergilenmesinin daha doğru olacağına karar verdik. Aynı zamanda müze bahçesi için tasarladığımız teşhir üniteleri ve yönlendirme panoları ziyaretçilere sergi girişine kadar eşlik edip onları yönlendirdi.

Reset!:  Böylesi güzel bir karşılamanın ardından, sergi mekanına girdiğimiz  zaman bizi ağırlayacak diğer bölümler neler?

Burak Daylan: Burada 3 ana bölümden bahsedebiliriz. Bunlar; Kronolojik sıralaması ve tarihsel bilgilerin verildiği bölüm. Ardından, kullanılan hamam objelerinin teşhirleri ve son olarakta, eski hamam kısmında uygulanan canlandırma ve hamam ritüelleri diye bahsedebiliriz.

Reset!:  Bize bu bölümlerin nasıl yaratıldığından, tarihi sergi mekanınla olan ilişkisinden bahsedermisiniz?

Burak Daylan: Tabiki. Kronoloji kısmında obje teşhiri yapılmadı, aydınlatılmış görsellerin ve sergiyle alakalı bilgilerin verildiği panolar kullanıldı. Ayrıca serginin geçtiği Umurbey Hamamı'da dahil olmak üzere, Bursa’nın 7 tane hamamının maketi yapıldı. Bu maketlerin sunulmasi ziyaretçilere mimari hakkında bilgiler verdi.

Kullanılan hamam objeleri bölümünde ise, mekânla bütünleşen ve tarihi yapıya hiçbir şekilde zarar vermeyen son derece yalın, modüler sistemler geliştirdik. Bu üniteler objeleri ön plana çıkartacak pratik ve akıllıca çözülmüş detaylara sahip. Tamamen modüler yapıda olmasının sebebi ise, başka sergilere ev sahipliği yapabilecek niteliğe sahip olması içindi.

Mesela, hamam duvarlarının dokusunu örtmemek için uygulamada şeffaf akrilik yüzeyler kullandık. Türk sinemasında hamam sahnelerinin izletildiği video gösterimini, yapay bir perdeye yansıtmaktansa direk olarak hamamın duvarına yansıttık. Bu ortama sıcaklık ve doğallık kazandırdı.

   Mekândaki aydınlatmayı düzenlemek için bazı pencereleri kapattık. Sergilenen ürünleri güçlü bir şekilde aydınlatarak ilgiyi koleksiyonun üstüne çektik. Pencereleri kapatırken ise temel marangozluk tekniklerinden yararlandık. Birbirine geçme çerçeveler kuruldu, görsel panolar bu ahsap çerçevelere sabitlendi. Böylece binaya zarar verebilecek hiçbir işlem yapılmadı.

Son bölüm olan eski hamam kısmında ise, mankenler ve koleksiyondan ilgili parçalar kullanarak eski hamam sahneleri canlandırdık. Bu sahnelerde Gelin Hamamı, Sünnet Hamamı, Asker Hamamı, Loğusa Hamamı gibi hamam rituellerinin yanı sıra Hamamda Yeme İçme, Hamamda Büyü, Tellak ve Natır, Evliya Kurnası gibi birçok farklı tema işlendi.

Kısaca bu sergiyi kaçırmayın derim, bana zaman ayırdığı için Burak Daylan' a çok teşekkür ediyorum. Ayrıca, Trio Tasarım ekibinide bu denli detaylı ve başarılı bir iş çıkartmış olduklarından dolayı tebrik ediyorum.